Trybunał Konstytucyjny w dniu 2 grudnia 2025 r. wydał wyrok o sygn. akt P 10/16, w którym stwierdził niezgodność z konstytucją wykładni sądowej, polegającej na dopuszczalności zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu (kontrowersje dotyczące tego wyroku zostały przeze mnie omówione szczegółowo w poprzednim wpisie).
Po wydaniu tego wyroku pojawiło się jednak kilka orzeczeń Sądu Najwyższego, które w zasadzie kwestionują powyższe stanowisko Trybunału Konstytucyjnego.
Poniżej podaję dwa orzeczenia Sądu Najwyższego, w których sąd ten odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania – uznając, że możliwość zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu była przedmiotem licznych rozważań tego sądu – podtrzymując de facto dotychczasową dominującą linię orzeczniczą, dopuszczającą takie zasiedzenie:
– postanowienie z dnia 12 czerwca 2026 r. sygn. akt I CSK 836/25: „W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie odniesiono się do zagadnienia możliwości ustanowienia w drodze czynności prawnej lub orzeczenia sądu przed 3 sierpnia 2008 r. – kiedy na mocy art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 731) wprowadzono do systemu prawnego przepisy o służebności przesyłu zawarte w art. 3051-3054 KC – służebności gruntowej o treści odpowiadającej w istocie obecnej służebności przesyłu”;
– postanowienie z dnia 11 czerwca 2026 r. sygn. akt I CSK 338/26: „Przede wszystkim jednak należy podkreślić, że w judykaturze Sądu Najwyższego zdecydowanie dominuje stanowisko, że przedsiębiorstwo państwowe, które w wyniku uwłaszczenia państwowych osób prawnych nabyło własność urządzeń przesyłowych posadowionych na nieruchomości państwowej i posiadanie służebności umożliwiające korzystanie z tej nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń, jest posiadaczem służebności w dobrej wierze (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 4 lipca 2014 r., II CSK 551/13, z 16 grudnia 2015 r., IV CSK 132/15, z 25 maja 2016 r., V CSK 549/15, z 2 marca 2017 r., V CSK 356/16, z 18 stycznia 2017 r., V CSK 159/16 oraz z dnia 26 lipca 2018 r., IV CSK 23/17 i IV CSK 136/17; zob. też co do posiadania służebności uzyskanego w wyniku wyjścia nieruchomości państwowej zabudowanej urządzeniami przesyłowymi z jednolitego funduszu własności państwowej jeszcze przed uchyleniem art. 128 KC postanowienia Sądu Najwyższego z dnia postanowieniu z 13 lutego 2015 r., II CSK 310/14 i z 22 kwietnia 2016 r., II CSK 512/15)”. Sąd Najwyższy opowiedział się, więc za (dotychczas wyrażaną) możliwością objęcia w posiadanie przez przedsiębiorstwa przesyłowe – przed wprowadzeniem do systemu prawnego instytucji służebności przesyłu (w momencie uwłaszczenia przedsiębiorstw państwowych) – służebności prowadzącej do jej zasiedzenia.
Istotne jest również postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2026 r. sygn. akt II CSKP 1042/23 (wydane już na skutek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania), w myśl którego: „Należy podkreślić, że pogląd ugruntowany w dominującej obecnie linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, dotyczącej możliwości zasiedzenia przed dniem 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, został wypracowany po rozważeniu również argumentów mogących poddawać w wątpliwość zasadność takiej oceny, przede wszystkim z perspektywy przepisów Konstytucji RP przewidujących zasadę ochrony zaufania jednostki do państwa, gwarantujących ochronę prawa własności i dopuszczenia jej ograniczenia tylko na podstawie ustawowej z zachowaniem wymogu proporcjonalności oraz zasady niedziałania prawa wstecz (zob. m. in. uzasadnienia uchwały w sprawie III CZP 18/13). Nie kwestionując wagi tych zastrzeżeń, a nawet – dogmatycznego punktu widzenia – ich zasadności, można wskazać argumenty przemawiające za utrzymaniem dotychczasowej utrwalonej i dominującej linii orzecznictwa – przede wszystkim wzgląd na stabilność i przewidywalność prawa, obejmującą wykształconą w orzecznictwie na podstawie art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c. normę prawa o określonej treści, uwzględniającej interes społeczny o doniosłym znaczeniu, a także konsekwencje prawne odejścia od tej linii”.
Jak widać Sąd Najwyższy – wbrew wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego – stara się utrzymać dotychczasową dominującą linię orzeczniczą, dopuszczającą (w dalszym ciągu) możliwość zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu.
Mateusz Matuszczyk
Radca prawny